Xét nghiệm nước tiểu

Ngày:08/01/2018 lúc 15:58PM

Xét nghiệm nước tiểu  kiểm tra các thành phần khác nhau của nước tiểu, một sản phẩm chấtthải của thận. Xét nghiệm nước tiểu thường xuyên có thể được thực hiện để giúp tìm ra nguyên nhân của các triệu chứng. Thử nghiệm có thể cung cấp thông tin về sức khỏe của bạn và vấn đề bạn có thể có.

Thận bài tiết ra các sản phẩm phế thải của cơ thể, như chất khoáng, chất lỏng, và các chất khác từ máu đượcđào thảithông qua nước tiểu. Nước tiểu có hàng trăm chất thải khác nhau của cơ thể. Những gì bạn ăn, thức uống, bạn tập thể dụcnặng gắng sức , và thận của bạn sẽ làm việc tốt như thế nào, có thể có những nguyên nhân gì có thể gây ảnh hưởng đếnnhững chất có trong nước tiểu của bạn .

Hơn 100 xét nghiệm khác nhau có thể được thực hiện trên nước tiểu. Phân tích nước tiểu thường xuyên thường bao gồm các xét nghiệm sau.

    Màu sắc (Color ). Nhiều điều ảnh hưởng đến màu sắc nước tiểu, bao gồm cân bằng chất lỏng, chế độ ăn uống, thuốc men, và các bệnh. Màu sắc tối hoặc sáng là cho bạn biết bao nhiêu nước đang ở trong đó. Bổ sung Vitamin B có thể biến nước tiểu có màu vàng tươi sáng. Một số loại thuốc, quả mâm xôi, củ cải đường, đại hoàng, hoặc máu trong nước tiểu có thể làm cho nước tiểu màu đỏ nâu.
    Độ trong (Clarity ). Bình thường nước tiểu  trong. Vi khuẩn, máu, tinh trùng, tinh thể, hoặc chất nhầy có thể làm cho nước tiểu đục .
    Mùi( Odor ): Nước tiểu không có mùi mạnh, nhưng có một chút mùi "hấp dẫn". Một số bệnh gây ra một sự thay đổi trong mùi của nước tiểu. Ví dụ, một bệnh nhiễm trùng với vi khuẩn E. coli có thể gây ra mùi hôi, trong khi bệnh tiểu đường hoặc đói có thể gây ra mùi trái cây ngọt ngào.
    Tỷ trọng (Specific gravity ) : Kiểm tra số lượng của các chất trong nước tiểu. Nó cũng cho thấy thận cân bằng lượng nước trong nước tiểunhư thế nào. Tỷ trọng cao cho thấynhiều các chất rắn trong nước tiểu. Khi bạn uống nhiều chất lỏng, thận của bạn làm cho số lượng nước tiểu tăng cao nên tỷ trọng thấp. Khi bạn không uống nước, thận của bạn làm cho số lượng nước tiểu giảm, do đó tỷ trọng tăng cao.
    pH :pH là đođộ axit hay kiềm (cơ bản) nước tiểu. pH nước tiểu  4 là axit mạnh, 7 là trung tính (không có tính axit cũng không kiềm), và 9 là kiềm mạnh. Đôi khi độ pH của nước tiểu bị ảnh hưởng bởi một số phương pháp điều trị. Ví dụ, bác sĩ có thể hướng dẫn bạn làm thế nào để giữ cho nước tiểu của bạn, hoặc axit hay kiềm để ngăn chặn một số loại của sỏi thận hình thành.
    Protein : Protein thường không được tìm thấy trong nước tiểu. Sốt, tập thể dục nặng, mang thai, và một số bệnh, đặc biệt là bệnh thận, có thể gây protein có trong nước tiểu.
    Glucose : Glucose là loại đường được tìm thấy trong máu. Thông thường có rất ít hoặc không có glucose trong nước tiểu. Khi lượng đường trong máu tăng rất cao, như trong bệnh tiểu đường không kiểm soát được, đường tràn vào nước tiểu. Glucose cũng có thể được tìm thấy trong nước tiểu khi thận bị hư hỏng hoặc bị bệnh.
    Nitrit : Vi khuẩn gây ra nhiễm trùng đường tiết niệu (UTI) .enzyme của nó làm biến đổi nitrat trong nước tiểu thành nitrit. Nitrit trong nước tiểu cho thấy hiện tại  đang nhiễm trùng đường niệu .
    Esterase bạch cầu (WBC esterase): Esterase bạch cầu cho thấy bạch cầu (tế bào máu trắng, bạch cầu) trong nước tiểu. Bạch cầu trong nước tiểu có thể có nghĩa là hiện tại nhiễm trùng tiểu .
    Ketone:  Khi chất béo được chia nhỏ để cho năng lượng, cơ thể tạo ra chất gọi là xeton (hoặc thể xeton). Chất này được thảira nước tiểu. Lượng lớn ketones trong nước tiểu có thể có nghĩa là một tình trạng rất nghiêm trọng, hiện tạinhiễm ceton-acid tiểu đường. Một chế độ ăn uống ít đường và tinh bột (carbohydrate), bỏ đói, hoặc nôn ói nặng nề cũng có thể gây ra ketones trong nước tiểu.
    Kính hiển vi phân tích: Trong thử nghiệm này, nước tiểu được quay trong một máy đặc biệt (máy ly tâm) vì vậy cácchấtkhông hòa (trầm tích) lắng ở phía dưới. Trầm tích được lan vào một quang trường và nhìn dưới kính hiển vi. Nhữngchất không tan đó có thể được nhìn thấy trên quang trường bao gồm:
       * Các tế bào máu đỏ hoặc trắng: Các tế bào máu không được tìm thấy trong nước tiểu bình thường. Viêm, bệnh tật, hoặc tổn thương thận, niệu quản, bàng quang, hay niệu đạo có thể gây ra máu trong nước tiểu. Tập thể dục năng và lâu dài, chẳng hạn như chạy marathon, cũng có thể gây ra máu trong nước tiểu. Các tế bào máu trắng có thể là một dấu hiệu của nhiễm trùng hoặc bệnh thận.
       *  Trụ ( Casts ). Một số loại bệnh thận có thể gây ra các nút cắm của vật liệu (gọi là trụ) hình thành trong các ống nhỏ trong thận, sau đó chảy vào nước tiểu. Trụ có thể được hình thànhtừ các tế bào máu đỏ hoặc trắng, chất sáp hoặc chất béo, chất đạm. Các loại trụ trong nước tiểu có thể giúp hiển thị những loại bệnh thận  có thể có mặt.
       * Crystal : Những người khỏe mạnh thường chỉ có một vài tinh thể trong nước tiểu của họ. Một số lượng lớn của các tinh thể, hoặc một số loại tinh thể, có thể có nghĩa là hiện tại có sỏi thận hoặc cách sử dụng thực phẩm (trao đổi chất) của cơ thể có vấn đề.
       * Vi khuẩn, tế bào nấm men, hoặc ký sinh trùng:Không có vi khuẩn, tế bào nấm men, hoặc ký sinh trùng trong nước tiểu bình thường. Nếu những điều này hiện có, nó có thể có nghĩa là bạn có một nhiễm trùng.
       * Tế bào vẩy: Sự hiện diện của các tế bào vảy có thể có nghĩa là mẫu không phải là tinh khiết. Những tế bào này không có nghĩa là có một vấn đề về y tế, nhưng bác sĩ có thể yêu cầu bạn cung cấp một mẫu nước tiểu khác.

 Lý do tại sao xét nghiệm nước tiểu được thực hiện

Một xét nghiệm nước tiểu có thể được thực hiện:

    - Để kiểm tra một bệnh hoặc nhiễm trùng đường tiết niệu. Các triệu chứng của nhiễm trùng nước tiểu có thể bao gồmthay đổi màu sắc hoặc mùi nước tiểu xấu, đau khi đi tiểu, đi tiểu khó, đau sườn, máu trong nước tiểu (tiểu máu), hoặc sốt.
    - Để theo dõi điều trị các bệnh như tiểu đường, sỏi thận, nhiễm trùng đường tiết niệu (UTI), bệnh cao huyết áp (tăng huyết áp), hoặc một số bệnh thận hoặc gan.
    - Là một phần của một cuộc kiểm tra thể chất thường xuyên.

Chuẩn bị như thế nào ?

Không ăn các loại thực phẩm có thể làm nước tiểu có màu, chẳng hạn như quả mâm xôi, củ cải đường, và đại hoàng, trước khi thử nghiệm. Đừng tập thể dục gắn sức trước khi thử nghiệm.

Cho bác sĩ biết nếu bạn đang có kinh nguyệt hoặc gần bắt đầu chu kỳ kinh nguyệt . Bác sĩ có thể chờ đợi cholàm xét nghiệm sau.

Bác sĩ có thể yêu cầu bạn ngừng dùng một số loại thuốc làm nước tiểu thay đổi. Chúng bao gồm vitamin B, phenazopyridine (Pyridium), rifampin, và phenytoin (Dilantin). Hãy nói với bác sĩ của bạn biết nếu bạn đang dùng thuốc lợi tiểu, có thể ảnh hưởng đến kết quả thử nghiệm.

Nói chuyện với bác sĩ của bạn bất kỳ mối quan tâm bạn có liên quan đến sự cần thiết cho thử nghiệm này, rủi ro của nó, nó sẽ được thực hiện như thế nào, hoặc những kết quả xét nghiệm sẽ có ý nghĩa gì. Để giúp bạn hiểu tầm quan trọng của thử nghiệm này, điền các thông tin y tế của bạn vào các biểu mẫu kiểm tra.

Lấy mẫu nước tiểu được thực hiệnnhư thế nào?

Xét nghiệm nước tiểu định kỳ có thể được thực hiện trong phòng khám, hoặc phòng thí nghiệm. Bạn cũng có thể được yêu cầu thu thập một mẫu nước tiểu ở nhà và mang nó đến phòng khám hoặc phòng thí nghiệm để thử nghiệm.

Rửa sạch- lấy một phần nước tiểu giữa dòng 

   * Rửa tay sạch sẽ trước khi lấy nước tiểu.
   * Nếu lọ chứa có nắp đậy, mở nắp một cách cẩn thận và đặt nó xuống với bề mặt bên trong nắplên trên. Không chạm những ngón tay của bạn vào bên trong lọ.
   * Làm sạch khu vực xung quanh bộ phận sinh dục của bạn.
        -  người đàn ông nên kéo bao quy đầu lên, nếu có, và làm sạch phần đầu của dương vật của mình với khăn giấy hoặc gạc có tẩm thuốc.
        -  người phụ nữ nên dùng một bàn taybanh những nếp gấp da của bộ phận sinh dục . Sau đó, sử dụng bàn tay khác của bạn để làm sạch các khu vực xung quanh niệu đạo với khăn giấy hoặc gạc có tẩm thuốc. Bạn nên lau sạch khu vực từ trước ra sau để vi khuẩn từ hậu môn không được lau qua niệu đạo.
   * Vào nhà vệ sinh hoặc nơi để tiểu bắt đầu lấynước tiểu.  người phụ nữ nên giữ  những nếp gấp da của bộ phận sinh dục  ở ngoài trong khi  đi tiểu.
    Sau khi nước tiểu chảy trong vài giây,  nước tiểu thành dòng đặt lọ chứa vào và thu thập khoảng 60 ml nước tiểu "giữa dòng" ,dòng chảy của nước tiểuvẫn không dừng lại.
    Không chạm vành lọ vào vùng sinh dục của bạn. Không được thu thập giấy vệ sinh, lông mu, phân , máu kinh nguyệt, hoặc bất cứ điều gì khác trong mẫu nước tiểu.
   * Kết thúc đi tiểu, bạn cẩn thận đậy chặt nắp trên lọ và sau đó mang lọ nước tiểu trở về phòng thí nghiệm. Nếu bạn  thu thập nước tiểu ở nhà , bạn mang đến các phòng thí nghiệm trong vòng một giờ  trong điều kiện mát.

Nếu không  thu thập được nước tiểu

Phương pháp này thu thập nước tiểu ngay tại chỗ.

    - Nếu bạn không thu thập được nước tiểu vì không có nước tiểu .
    - 
Bạn uống một ly nước và chờ khoảng 30 đến 40 phút.
    - Sau đó bạn thu thập một mẫu nước tiểu. Thực hiện theo các hướng dẫn ở trên để thu thập mẫu nước tiểu sạch- giữa dòng.

Bạn mang các mẫu nước tiểu đến phòng thí nghiệm. Nếu bạn thu thập nước tiểu tại nhà,bạn phải mang đến phòng thí nghiệm trong một giờ, trong điều kiện mát.

 Kết quả

Xét nghiệm nước tiểu kiểm tra các thành phần khác nhau của nước tiểu, một sản phẩm chất thải của thận.

Các giá trị bình thường được liệt  ở đây được gọi là một tài liệutham khảo chỉ là một hướng dẫn. Các phạm vi bình thường có thể khác nhau từ phòng thí nghiệm này đến phòng thí nghiệmkhác ngay cả phòng thí nghiệm của bạn . Báo cáo phòng thí nghiệm của bạn nên bao gồm các phạm vi bình thường mà phòng thí nghiệm của bạn sử dụng. Ngoài ra,bác sĩ sẽ đánh giá kết quả của bạn dựa trên sức khỏe của bạn và các yếu tố khác. Điều này có nghĩa rằng một giá trị nằm ngoài các giá trị bình thường được liệt kê ở đây vẫn có thể bình thường cho bạn hoặc phòng thí nghiệm của bạn.
Kết quả xét nghiệm nước tiểu

Màu sắc

Bình thường

Từ vàng nhạt đến vàng đậm

Bất thường

Nhiều loại thực phẩm  các loại thuốc có thể ảnh hưởng đếnmàu sắc của nước tiểu. Nước tiểu không có màu có thể được gây ra bởi bệnh thận lâu dài hoặc bệnh tiểu đường khôngkiểm soátđược.  Nước tiểu màu vàng đậm có thể được gây ra bởi tình trạng mất nước. Nước tiểu đỏ có thể được gây ra bởi máu trong nước tiểu.

Độ trong

Bình thường

Trong

Bất thường

Nước tiểu đục  thể được gây ra bởi mủ (tế bào máu trắng),máu (tế bào máu đỏ), tinh trùng, vi khuẩn, nấm men, tinh thể,chất nhầy, hoặc nhiễm ký sinh trùng, chẳng hạn như nhiễm Trichomonas.

Mùi

Bình thường

Mùihơi "hấp dẫn"

Bất thường

Một số thực phẩm (chẳng hạn như măng tây), vitamin, và kháng sinh (như penicillin) có thể làm cho nước tiểu có mùi khác nhau. mùi thơm trái cây ngọt có thể được gây ra bởi bệnh tiểu đường khôngkiểm soát đươc . Một nhiễm trùng đường tiết niệu (UTI) có thể gây ra mùi hôi. Nước tiểu có mùi giống như xi-rô gỗ thích có thể có nghĩa là bệnh nước tiểu maple syrup, khi cơ thể không thể phá vỡ các amino axit nhất định.

 

Tỷ trọng

Bình thường

1.005-1.030

Bất thường

Tỷ trọng rất cao có nghĩa là nước tiểu cô đặc, có thể là do uốngkhông đủ nước, mất quá nhiều nước (nôn quá nhiều, đổ mồ hôi, hoặc tiêu chảy), hoặc có nhiều các chất (chẳng hạn như đường hoặc protein) trong nước tiểu. Tỷ trọng rất thấp  nghĩa  nước tiểu loãng, có thể là do uống quá nhiều chất lỏng, bệnh thận nặng, hoặc sử dụng thuốc lợi tiểu.

pH

Bình thường

4,6 – 8,0

Bất thường

Một số thực phẩm (chẳng hạn như cam quýt và các sản phẩm từsữa) và các loại thuốc (như thuốc kháng acid)  thể ảnh hưởngđến pH nước tiểu. pH cao (kiềm)  thể được gây ra bởi nôn mửa, bệnh thận, một số nhiễm trùng đường tiết niệu, và hen suyễn.pH thấp (acid)  thể được gây ra bởi bệnh phổi nặng (bệnh khí thũng), bệnh tiểu đường không kiểm soát được, quá liều thuốc aspirin, tiêu chảy nặng, mất nước, đói, uống quá nhiều rượu, hoặc uống chất chống đông (ethylene glycol)

Protein

Bình thường

Âm tính

Bất thường

Protein trong nước tiểu  thể do tổn thương thận, nhiễm trùng,ung thư, cao huyết áp, tiểu đường, lupus ban đỏ hệ thống (SLE),hoặc viêm cầu thận .
Protein trong nước tiểu cũng có thể 
do suy tim, bệnh bạch cầu, chất độc (ngộ độc chì hoặc thủy ngân), hoặc tiền sản giật (nếubạn đang mang thai)

Glucose

Bình thường

Âm tính

Bất thường

Tiêm tỉnh mạch dung dịch glucose có thể gây ra glucose trong nước tiểu. Quá nhiều đường trong nước tiểu có thể được gây ra bởi không kiểm soát được bệnh tiểu đường, một vấn đề tuyến thượng thận, tổn thương gan, tổn thương não, một số loại ngộ độc, và một số loại bệnh thận. Phụ nữ khỏe mạnh mang thai có thể có glucose trong nước tiểu của họ, đó là bình thường trong thời kỳ mang thai.

 

Ketone

Bình thường

Âm tính

Bất thường

Ketones trong nước tiểu có thể là do không kiểm soát được bệnh tiểu đường, chế độ ăn uống rất thấp carbohydrate, nạn đói kém, rối loạn ăn uống (như chán ăn tâm thần hoặc ăn vô độ), nghiện rượu, hoặc ngộ độc do uống rượu (isopropanol). Xeton thường được tìm thấy trong nước tiểu khi một người không ăn trong 18 giờ hoặc lâu hơn. Điều này có thể xảy ra khi một người bị bệnh và không thể ăn hoặc ói mửa trong vài ngày. Mức độ thấp của keton đôi khi được tìm thấy trong nước tiểu của phụ nữ khỏe mạnh mang thai.

 

Kính hiển vi

phân tích

Bình thường

Rất ít hoặc không có các tế bào máu đỏ hoặc màu trắng hoặc trụđược nhìn thấy. Không có mặt vi khuẩn, tế bào nấm men, ký sinh trùng, hoặc các tế bào vảy. Một ít tinh thể thường được nhìn thấy.

Bất thường

Tế bào hồng cầu trong nước tiểu có thể được gây ra bởi chấn thương thận hay bàng quang, sỏi thận, nhiễm trùng đường tiết niệu (UTI), viêm thận (viêm cầu thận), một khối u thận hay bàng quang, hoặc lupus ban đỏ hệ thống (SLE). Các tế bào máu trắng (mủ) trong nước tiểu có thể được gây ra bởi nhiễm trùng đường tiết niệu, khối u bàng quang, viêm thận, lupus ban đỏ hệ thống (SLE), hoặc viêm trong âm đạo hoặc dưới da bao quy đầu của dương vật.

Tùy thuộc vào loại trụ có thể là do viêm hoặc tổn thương các ống nhỏ trong thận, cung cấp máu cho thận thiếu, ngộ độc kim loại (chẳng hạn như chì hoặc thủy ngân), suy tim, hoặc nhiễm trùng do vi khuẩn gây.

Số lượng lớn của các tinh thể, hoặc một số loại của các tinh thể, có thể có nghĩa là sỏi thận, thận bị hư hỏng, hoặc các vấn đề củaquá trình trao đổi chất. Một số loại thuốc và một số loại nhiễm trùng đường tiểu cũng có thể tăng số lượng tinh thể trong nước tiểu.

Vi khuẩn trong nước tiểu có thể là nhiễm trùng đường tiết niệu (UTI). Tế bào nấm men hoặc ký sinh trùng (như ký sinh trùng gây nhiễm Trichomonas) có thể là một bệnh nhiễm trùng đường tiết niệu.

Sự hiện diện của các tế bào vảy có thể là mẫu nước tiểu không tinh khiết. Những tế bào này không có nghĩa là có một vấn đề vềy tế, nhưng bác sĩ có thể yêu cầu bạn cung cấp một mẫu nước tiểu khác ..

 

 Điều gì ảnh hưởng đến các thử nghiệm

Bạn có thể không thể xét nghiệm hoặc các kết quả không hữu ích bao gồm các lý do:

    - Nếu bạn đang có chu kỳ kinh nguyệt .
   - Uống thuốc, chẳng hạn như thuốc lợi tiểu, erythromycin, trimethoprim (Trimpex), hoặc liều cao vitamin C (ascorbic acid) với một kháng sinh như tetracycline.
    - Chụp X-ray có chấtcảnquang trong 3 ngày qua.
    - Không gởi mẫu nước tiểu đến phòng thí nghiệm trong vòng 1 giờ.

Điều gì để suy nghĩ

    Một số xét nghiệm nước tiểu có thể được thực hiện bằng cách sử dụng một bộ xét nghiệm gia đình ( que thử ).

Trong một số trường hợp, có thể đo lường các chất được thực hiện trong nước tiểu thu thập trong 24 giờ. Hầu hết người lớn cho khoảng 1 lít đến  2 lít mỗi ngày. Trẻ em cho khoảng 0,3 lít đến 1,5 lít mỗi ngày.
    Các chất khác có thể được kiểm tra trong quá trình xét nghiệm nước tiểu bao gồm:
       * Bilirubin. Đây là một chất được hình thành do sự phân hủy của các tế bào máu đỏ. Nó được đào thải từ cơ thể raphân. Bình thường Bilirubin không tìm thấy trong nước tiểu. Nếu được tìm thấy , thường có nghĩa là gan bị tổn thươnghoặc dòng chảy của mật từ túi mật xuống ruột bị ngăn chặn ( sỏi, ung thư ). 
       * Urobilinogen. Đây là một chất được hình thành do sự phân hủy bilirubin. Nó cũng được đào thải từ cơ thể ra phân. Chỉ một số lượng nhỏ của urobilinogen được tìm thấy trong nước tiểu. Urobilinogen tăng trong nước tiểu có thể là một dấu hiệu của bệnh gan (xơ gan, viêm gan), thiếu máu tán huyết.
       * Bence Jones protein. Đây là một protein bất thường được tìm thấy trong nước tiểu của khoảng 50% những ngườibị một loại ung thư hiếm gặp được gọi là đa u tủy. Xét nghiệm nước tiểu thường được thực hiện khi nghi ngờ đa u tủy. Các thử nghiệm protein được thực hiện trong một xét nghiệm nước tiểu thường xuyên không phát hiện được Bence Jonesprotein.


Tài liệu tham khảo

  • Chernecky CC, Berger BJ (2008). Laboratory Tests and Diagnostic Procedures, 5th ed. St. Louis: Saunders.
  • Fischbach FT, Dunning MB III, eds. (2009). Manual of Laboratory and Diagnostic Tests, 8th ed. Philadelphia: Lippincott Williams and Wilkins.
  • Pagana KD, Pagana TJ (2010). Mosby’s Manual of Diagnostic and Laboratory Tests, 4th ed. St. Louis: Mosby Elsevier.

Nguồn: https://labtestsonline.org/

Lê Thị Ánh Tuyết
BÌNH LUẬN
Tin cùng chuyên mục