Xét nghiệm ACTH

Ngày:08/01/2018 lúc 12:29PM

Tên khác : Corticotropin; Cosyntropin

Tên chính: Adrenocorticotropic Hormone

Xét nghiệm liên quan : Cortisol, Cortrosyn (ACTH) Stimulation Test, Dexamethasone Suppression Test


ACTH là một hormone kích thích sự sản xuất cortisol. Cortisol là một loại hormone steroid quan trọng trong việc điều chỉnh glucose, protein, và chuyển hóa lipid, phản ứng ức chế hệ thống miễn dịch,  giúp duy trì huyết áp. Xét nghiệm này đo lượng của ACTH trong máu.

ACTH được sản xuất bởi tuyến yên. Nằm bên dưới đáy não, tuyến yên là một phần của hệ nội tiết, một mạng lưới các tuyến phối hợp với nhau để sản xuất hormone hoạt động trên các cơ quan, các mô, và các tuyếnkhác để điều chỉnh hệ thống khắp cơ thể.

Thông thường, mức độ ACTH tăng khi cortisol thấp và 
giảm khi cortisol cao. Khi nồng độ cortisol trong máugiảm, vùng dưới đồi sản xuất corticotropin-releasing hormone (CRH). CRH kích thích tuyến yên sản xuất raACTH , ACTH kích thích tuyến thượng thận sản xuất cortisol. Để điều hoà số lượng của cortisol, vùng dưới đồi và cả tuyến yên và tuyến thượng thận phải hoạt động bình thường.

Tình trạng gây ảnh hưởng đến tuyến yên hoặc tuyến thượng thận  thể tăng hoặc giảm số lượng ACTH và cortisol. Điều này  thể gây ra các dấu hiệu và triệu chứng liên quan với sự dư thừa hoặc thiếu hụt cortisol.Một số khối u được tìm thấy bên ngoài của tuyến yên tại các địa điểm như phổi cũng có thể làm tăng nồng độcortisol bằng cách sản xuất ACTH.

Xét nghiệm được sử dụng như thế nào?

Mức độ ACTH trong máu được đo để giúp phát hiện, chẩn đoán và theo dõi các tình trạng sản xuất cortisol quá mức hoặc thiếu hụt trong cơ thể. Những tình trạng này bao gồm:

   *  Bệnh Cushing: cortisol dư thừa do một khối u ở tuyến yên sản xuất nhiều ACTH (thường là một khối u lành tính)
   *  Hội chứng Cushing: đề cập đến các triệu chứng và dấu hiệu liên quan đến cortisol dư thừa. Ngoài bệnh Cushing, hội chứng Cushing cũng có thể là do một khối u tuyến thượng thận, tăng sản thượng thận, việc sử dụng các thuốc steroid, hoặc do một khối u nằm ngoài tuyến yênsản xuấtACTH , chẳng hạn như trong phổi.
   *  Bệnh Addison, cũng được gọi là  suy thượng thận nguyên phát : giảm sản xuất cortisol do tổn thương tuyến thượng thận
   *  Suy thượng thận thứ phát: cortisol giảm sản xuất do rối loạn chức năng tuyến yên
   * Suy tuyến yên: rối loạn chức năng tuyến yên hoặc tổn thương dẫn đến giảm (hoặc không có) sản xuất các hormone tuyến yên, bao gồm sản xuất ACTH.

Đo cả ACTH và cortisol có thể giúp phân biệt giữa một số những tình trạng này bởi vì mức độ ACTH thường thay đổi theo hướng ngược lại mức độ cortisol.

Khi nào được chỉ định?

Xét nghiệm này được chỉ định khi một người nào đó có dấu hiệu hoặc triệu chứng liên quan với cortisol dư thừa hoặc thiếu.

Quá nhiều cortisol có thể gây ra các triệu chứng bao gồm:

    - Béo phì, với phần lớn trọng lượng ở phần trên của cơ thể và không tích tụ mở ở cánh tay và chân
    - Mặt tròn
    - Da mỏng và dễ bong tróc
    - Đường màu tím trên bụng
    - Yếu cơ
    - Mụn trứng cá
    - Tăng mọc lôngtrên cơ thể 

Thường đi kèm với những phát hiện chẳng hạn như huyết áp cao, kali thấp, bicarbonate cao, nồng độ đường cao, và đôi khi bệnh tiểu đường.

Sản xuất cortisol không đủ có thể biểu hiện các triệu chứng như:

    - Yếu cơ
    - Mệt mỏi
    - Trọng lượng giảm
    - Tăng sắc tố da, ngay cả trong các khu vực không tiếp xúc với ánh nắng mặt trời
    - Mất cảm giác ngon miệng

Thường đi kèm với những phát hiện chẳng hạn như huyết áp thấp, đường huyết thấp, natri thấp, kali cao, và canxi cao.

Các triệu chứng gợi ý suy tuyến yên bao gồm chán ăn, mệt mỏi, chu kỳ kinh nguyệt không đều, suy sinh dục, giảm ham muốn tình dục, thường xuyên đi tiểu vào ban đêm, và giảm cân. Tình trạng này là do một khối u tuyến yên (thường là lành tính), người bị ảnh hưởng cũng có thể có các triệu chứng liên quan với chèn ép các tế bào và dây thần kinh gần đó. Khối u có thể ảnh hưởng đến các dây thần kinh thị giác, gây ra các triệu chứng như "tầm nhìn đường hầm" (không có khả năng nhìn thấy mọi thứ hai bên), mất thị lực một số vùng, hoặc nhìn đôi, và có thể gây ra đau đầu .

Kết quả xét nghiệm có ý nghĩa là gì?

Giá trị tham chiếu bình thường :         ACTH  Sáng   : 15 – 100 pg/mL

                                                                         Chiều : < 50 pg/mL

Trong nhiều trường hợp, việc giải thích các kết quả có thể phức tạp. Mức độ của cả hai ACTH và cortisol thay đổi trong suốt cả ngày. Thông thường, ACTH sẽ ở mức cao nhất vào buổi sáng và thấp nhất vào ban đêm. Nó sẽ kích thích sản xuất cortisol,  sẽ thay đổi theo cùng một khuôn mẫu trong ngày,Cortisol sẽ tăng lên sau khi ACTH kích thích và giảm xuống mức thấp nhất rất muộn vào buổi tối. Những tình trạng gây ảnh hưởng đến sản xuất ACTH và cortisol thường làm phá vỡsự thay đổi nấytrong ngày .

Kết quả xét nghiệm ACTH và cortisol thường được nhận định với nhau. Bảng dưới đây cho thấy các dạng phổ biến của ACTH và cortisol được thấy với các bệnh khác nhau liên quan đến tuyến thượng thận và tuyến yên.

Bệnh

Cortisol

ACTH

Cushing bệnh (tuyến yên khối u sản xuất ACTH)

Cao

Cao

Khối u thượng thận

Thấp

Cao

ACTH được sản xuất bởi một khối u bên ngoài tuyến yên, thường trong phổi

Cao

Cao

Bệnh Addison (underactive hoặc bị hư hỏng tuyến thượng thận)

Thấp

Cao

Suy tuyến yên

Thấp

Thấp

Một kết quả ACTH tăng lên có thể có nghĩa là một người đã bị bệnh Cushing, bệnh Addison, hoặc các khối u sản xuất ACTH ngoài tuyến yên. Một kết quả ACTH giảm có thể là do một khối u tuyến thượng thận, thuốc steroid, hoặc suy tuyến yên.

Điều gì khác cần biết?

Nếu một mức độ của ACTH và / hoặc cortisol được phát hiệnbất thường, bác sĩ sẽ làm xét nghiệm bổ sung để giúp xác nhận những phát hiện và để giúp xác định nguyên nhân của nó. Kiểm tra sự thay đổi nồng độ cortisol khi dùng một số loại thuốc nhất định để kích thích hoặc ức chế sự sản xuất kích thích tố thường giúp bác sĩ chẩn đoán đúng.
 
    Nếu các kết quả của các xét nghiệm ban đầu cho thấy không sản xuất đủ cortisol, bác sĩ có thể yêu cầu một thử nghiệmkích thích ACTH. Xét nghiệm này liên quan đến việc đo nồng độ cortisol trong máu của một người trước và sau khi tiêm ACTH tổng hợp. Nếu các tuyến thượng thận hoạt động bình thường, mức cortisol sẽ tăng lên với sự kích thích ACTH. Nếu mức cortisol không tăng lên, cho thấy suy thượng thận có thể xảy ra trong bệnh Addison hoặc suy tuyến yên.
    Nếu một người có một mức độ cortisol cao, bác sĩ có thể thực hiện một thử nghiệm ức chế dexamethasone để giúp xác định xem nguyên nhân có liên quan đến sản xuất ACTH dư thừa bởi tuyến yên. Xét nghiệm này liên quan đến việc phân tích một mẫu cortisol trước thử nghiệm, sau khi cho người uống dexamethasone (một glucocorticoid tổng hợp) và đo lường mức độ cortisol trong các mẫu máu lấy theo thời gian. Dexamethasone ngăn chặn sản xuất ACTH và nên giảm sản xuất cortisol nếu nguồn dư thừa liên quan đến tuyến yên-.

Để biết thêm ,xem các bài viết về Cortisol.

Một số loại thuốc khác đôi khi được sử dụng để kích thích hoặc ức chế sự sản xuất cortisol, bao gồm insulin, hormonephóng thích corticotropin , và metyrapone (metapyrone).

Một số loại thuốc và tình trạng có thể gây ra mức độ ACTH tăng lên, bao gồm cả chất kích thích, insulin, levodopa, metoclopramide, và RU 486.

Thuốc gây ra ACTH giảm bao gồm dexamethasone và các loại thuốc khác như cortisol, hydrocortisone, prednisone, prednisolone, và methylprednisolone, và megestrol acetate.

Tiết ACTH có thể được tăng lên bởi sự căng thẳng.

ACTH cũng được sử dụng trị liệu như là một loại thuốc để điều trị bệnh đa xơ cứng.

Câu hỏi thường gặp

1. Sự khác biệt giữa bệnh Cushing và hội chứng Cushing là gì?

Bệnh Cushing được gây ra bởi một khối u tuyến yên (thường là lành tính)  tiết quá nhiều ACTH, do đó kích thích tăngsản xuất cortisol của tuyến thượng thận. Hội chứng Cushing đề cập đến các dấu hiệu và triệu chứng liên quan với cortisol dư thừa trong cơ thể, bất kể nguyên nhân gì. Ngoài ra một khối u tuyến yên, các hormone steroid (thường được sử dụng để điều trị ung thư hoặc các bệnh tự miễn dịch), các khối u tuyến thượng thận, và các khối u lạc chỗ sản xuất ACTH có thể gây ra hội chứng Cushing.

  1. Bệnh Addison là gì?

    Addison là bệnh thiếu cortisol do rối loạn chức năng tuyến thượng thận, còn gọi là suy vỏ thượng thận. Tổn thươnghoặc phá hủy vỏ thượng thận, dẫn đến thiếu cortisol và steroid thượng thận khác, đặc biệt là aldosterone, gây ra bệnh Addison.

    3. Bác sĩ của tôi nói với tôi rằng ACTH của tôităng không phải do tuyến yên. Chuyện gì đang xảy ra?

    Ngoài sự dư thừa ACTH từ tuyến yên, nó cũng có thể đến từ những nơi khác trong cơ thể.  Được gọi là sản xuất ACTHlạc chỗ đến từ các khối u ở những nơi khác trong cơ thể, thường (nhưng không phải luôn luôn) trong phổi. Điều này gây ra hội chứng Cushing và có thể cảnh báo bác sĩ của bạn để sự hiện diện của một khối u.

Nguồn: https://labtestsonline.org/

Lê Thị Ánh Tuyết
BÌNH LUẬN
Tin cùng chuyên mục